శ్రావణ మాసం వచ్చిందంటే పచ్చని పొలాలు, తడిసిన నేలలు, ప్రకృతి అందాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. ఇదే సమయంలో ప్రకృతిలో భాగమైన పుట్టలు, వాటిలో నివసించే పాములు మనలో సహజంగానే భయాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే ఆ భయాన్ని భక్తిగా మార్చి, ప్రకృతితో సహజీవనం చేయాలనే సందేశాన్ని అందించే పవిత్ర పండుగే నాగపంచమి.
నాగపంచమి రోజున నాగదేవతలను పూజించడం వెనుక కేవలం ఆచారం మాత్రమే కాకుండా లోతైన ఆధ్యాత్మిక, పర్యావరణ భావన ఉంది. మనిషి మాత్రమే భూమికి యజమాని కాదని, ఇతర జీవరాశులకు కూడా ఈ ప్రకృతిలో సమానమైన స్థానం ఉందని ఈ పండుగ గుర్తుచేస్తుంది.
పురాణాల్లో నాగతత్వం
మహాభారతంలోని జనమేజయుడి సర్పయాగం, ఆస్తిక మహర్షి దానిని అడ్డుకున్న కథ నాగపంచమి సందేశాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది. ప్రతీకారం కంటే క్షమ, హింస కంటే సమతుల్యత గొప్పవని ఈ కథ సూచిస్తుంది.
అలాగే శ్రీకృష్ణుడి కాళీయమర్ధనం కూడా ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రతీకగా భావిస్తారు. కాళీయుడు మనలోని కోపం, అసూయ, అహంకారం వంటి విషపూరిత భావాలకు ప్రతీకగా, కృష్ణతత్వం దైవ చైతన్యానికి సంకేతంగా భావించవచ్చు.
ఆదిశేషుడు, వాసుకి వంటి నాగరూపాలు కూడా భారతీయ పురాణాల్లో ప్రత్యేక స్థానం పొందాయి. పాము తన పాత చర్మాన్ని విడిచిపెట్టడం.. మనిషి కూడా పాత భయాలు, ద్వేషాలను వదిలి కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించాలనే సందేశాన్ని సూచిస్తుంది.
పూజలోనూ ప్రత్యేకత
ఇంట్లో నాగదేవత చిత్రం లేదా ప్రతిమను ఏర్పాటు చేసి దీపం వెలిగించి, పసుపు, కుంకుమ సమర్పించి పూజ చేస్తారు. పాలు, బెల్లం, కొబ్బరికాయ, వడపప్పు వంటి నైవేద్యాలను సమర్పించడం ఆనవాయితీ.
అయితే సజీవ పాములకు బలవంతంగా పాలు పోయడం భక్తి కాదు. పాములు సాధారణంగా పాలు తాగే జీవులు కావు. పాములను పట్టుకోవడం, వాటికి హాని చేయడం, కోరలు పీకడం వంటి చర్యలు క్రూరత్వమే.
పాములను కాపాడటమే నిజమైన భక్తి
నాగపంచమి వెనుక ఉన్న ముఖ్యమైన పర్యావరణ సందేశం జీవరక్షణ. వర్షాకాలంలో నేలను తవ్వకుండా ఉండాలనే సంప్రదాయం కూడా నేలలోని జీవరాశులకు హాని కలగకూడదనే పర్యావరణ ఆలోచనతో ముడిపడి ఉంది.
పాములు వ్యవసాయానికి కూడా పరోక్షంగా మేలు చేస్తాయి. అవి ఎలుకలను తినడం ద్వారా పంటలను కాపాడటంలో సహాయపడతాయి. అందుకే పాము కనిపించినప్పుడు భయంతో చంపకుండా.. సురక్షిత దూరం పాటించి, నిపుణులైన స్నేక్ రెస్క్యూ సిబ్బంది లేదా సంబంధిత అధికారులకు సమాచారం ఇవ్వడం మంచిది.
భక్తి అంటే జీవహింస కాదు.. జీవరక్షణ. పామును దాని సహజ ఆవాసంలో స్వేచ్ఛగా జీవించనివ్వడమే నాగపంచమి అసలైన స్ఫూర్తి. భయం భక్తిగా మారినప్పుడు.. ప్రకృతితో మన బంధం మరింత పవిత్రమవుతుంది.
